ΙΔΕΕΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΗ, KOINΩΝΙΑ

Η πολιτική ηγεσία, σήμερα, όχι χθες

Στην Ελλάδα νοιώθουμε ιδιαίτερη χαρά όταν ανατρέχουμε στο παρελθόν. Μερικές φορές, το πράττουμε από νοσταλγία, άλλες γιατί δεν θέλουμε να σκεφτόμαστε το μέλλον. Άλλες πάλι, γιατί, απλώς, το παρελθόν ήταν καλύτερο από το σήμερα.

papandreou-karamanlisΦέτος, δύο σημαντικά – για τον Ελληνισμό – γεγονότα, ένα έκτακτο, τα εγκαίνια του Μουσείου Ακρόπολης και ένα καθιερωμένο, η ετήσια επέτειος αποκατάστασης της Δημοκρατίας έγιναν αντικείμενο πολιτικής αντιπαράθεσης, ίσως διότι η χρονιά είναι φορτισμένη, ίσως γιατί η Κυβέρνηση, στην ανάγκη της να επενδύσει στο πρόσωπο και την οικογενειακή ιστορία του επικεφαλής της, έπραξε τα – γι’ αυτήν – αυτονότητα, σε μία εποχή όμως, που οι πολιτικές δράσεις έχουν βαρύνουσα συμβολική σημασία.

Οι περιστάσεις καλούν για πολιτικές δράσεις που δεν έχουν προηγούμενο στη χώρα. Ο κόμπος έχει φτάσει στο κτένι, και η πίεση είναι τόσο μεγάλη που, το κτένι ή θα σπάσει, ή θα σφηνώσει τόσο πολύ που ο δεσμός θα γίνει γόρδιος. Το ερώτημα είναι ποιος θα ασχοληθεί με την πάταξη της αδράνειας και την επίλυση των προβλημάτων.

Είναι στιγμές στην πολιτική διακυβέρνηση, που οι απαντήσεις στα προβλήματα, οι τεχνικές επιβίωσης ενός κυβερνητικού συστήματος θα πρέπει να αναζητηθούν σε χώρους έξω από τα συνηθισμένα. Σε άλλα γνωστικά πεδία, όπως το μάνατζμεντ, η ψυχολογία, η διαχείριση ανθρώπινου δυναμικού, τα group dynamics.

Στη βιβλιογραφία έτσι αναλύεται η ηγετική ικανότητα. Είναι πολυθεματική η προσέγγιση. Όπως και οι απαιτήσεις. Οι σύγχρονες συνθήκες έχουν αλλάξει τα δεδομένα. Πρέπει κάποτε και οι Έλληνες να προχωρήσουμε μπροστά.

Οι ιστορικές αναφορές είναι πηγή έμπνευσης, αλλά όχι πανάκεια. Οι δε άμεσες συγκρίσεις με το παρελθόν περιπλέκουν τα πράγματα. Σε κάθε ιστορική στιγμή, οι συνθήκες είναι ξεχωριστές, τα ζητούμενα διαφορετικά. Βέβαια, από το άλλο μέρος, όλοι γνωρίζουμε ότι στην Ελλάδα έχουμε τάση μονιμοποίησης των προβλημάτων και αναβλητικότητα, η οποία – εν μέρει – πηγάζει από την απροθυμία μας να αλλάξουμε τα πράγματα. Ακόμη και σε αντιπαραγωγικές συνθήκες, η συντριπτική πλειονότητα των Ελλήνων βρίσκουν τρόπους, όχι απλά επιβίωσης, αλλά αξιοπρεπούς διαβίωσης.

Το ίδιο και οι πολιτικοί ηγέτες του σήμερα. Και όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά και αλλού. Στον χθεσινό Guardian, δύο ολόκληρες σελίδες αφιερώνονται στην αξιολόγηση και βαθμολογία του Gordon Brown σε κύριους τομείς διακυβέρνησης: Βουλή, Αφγανιστάν,  Σύνταγμα, Νέα Γρίπη, Κλιματική Αλλαγή, Δημοσιονομικά, Οικονομία και Παρουσία-Οργάνωση του ως ηγέτη. Τους χειρότερους βαθμούς (σχεδόν τη βάση) οι δημοσιογράφοι τους έδωσαν στις επιδόσεις του Βρετανού Πρωθυπουργού στη Βουλή, αλλά και στη προσωπική του Παρουσία και Οργάνωση ως ηγέτη. Τον καλύτερο βαθμό τον Μπράουν τον έλαβε στις δράσεις του για την Κλιματική Αλλαγή (σε συνεργασία με τον Μίλιμπαντ).

Είναι καλή ιδέα οι δημοσκόποι να πράξουν κάτι αντίστοιχο για τους Καραμανλή – Παπανδρέου. Και θα πρότεινα να γίνει διαδικτυακά, με διαφάνεια. Και υπόψιν, να κληθούμε να αξιολογήσουμε τους σημερινούς, όχι τους «αγίους» του παρελθόντος.

Advertisements
Standard
ΠΟΛΙΤΙΚΗ

«Χαρισματικές Ηγεσίες» 2

Λέγεται ότι η ηγεσία είναι περισσότερο η έμπνευση, η δρομολόγηση εξελίξεων και οι διαδικασίες που εκπορεύονται από το πρόσωπο του ηγέτη, παρά το πρόσωπο αυτό καθεαυτό. Ιδιαίτερα στην πολιτική, έχει να κάνει με τη σύνθεση των δημιουργικών δυνάμεων, τη δημιουργία των κατάλληλων συνθηκών προκειμένου να επιτευχθεί ο στόχος.

gaitis-1Έχουν περάσει οι εποχές που η παρουσία και μόνο ενός πολιτικού ηγέτη αρκούσε για να συνεπάρει τα πλήθη, να παρακινήσει τους πολίτες, να ενώσει αντικρουόμενες τάσεις και να πετύχει συναίνεση προς την κοινή κατεύθυνση που οδηγεί στην αλλαγή και την πρόοδο. Σήμερα, στην Ελλάδα, τα ζητούμενα αυτά παραμένουν, το προφίλ, όμως του πραγματικού ηγέτη αλλάζει.

Παρόλα αυτά, οι Έλληνες πολίτες  αναζητούν ακόμη το «χαρισματικό» στοιχείο στους επικεφαλής του πολιτικού τοπίου. Ο Πρόεδρος του κόμματος, ο Πρωθυπουργός, ο αρχηγός της Αξιωματικής Αντιπολίτευσης, που διεκδικεί την εξουσία, όλοι πρέπει να εξέχουν «από το πλήθος». Ακόμη και για το αξίωμα του Προέδρου της Δημοκρατίας (που στην Ελλάδα, άγνωστο γιατί, έχει εξαγνιστικές ιδιότητες), στις αναλύσεις των καφενείων, η συζήτηση επικεντρώνεται στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που πρέπει να έχει το πρόσωπο που θα επιλεγεί. Εκεί επιστρατεύονται τα στερεότυπα του παρελθόντος. Βασικά από αυτά είναι το «ιστορικό» όνομα, η πολιτική παράδοση, τα πολιτικά «κατορθώματα» του ανδρός (σπάνια αναφέρονται σε γυναίκα), τι έχει πετύχει στη ζωή του, κ.λπ., με πολιτικά – πάντα – κριτήρια.

Στην περίπτωση της διαδοχής εν ενεργεία πολιτικού αρχηγού κυβερνώνοντος κόμματος, τα πράγματα σκουραίνουν. Οι συσχετισμοί, οι δολοπλοκίες και τα μαχαιρώματα δίνουν και παίρνουν. Οι προβοκάτσιες διαδέχονται η μία την άλλη, οι «φήμες» κυριαρχούν εις βάρος της πραγματικότητας. Η διαδοχή συζητείται γύρω από την καρέκλα της εξουσίας, η οποία, στην περίπτωση αυτή έχει αρχίσει να τρίζει. Δηλώσεις του ιδίου «ότι κουράστηκε» να κάνει το ένα ή να ακούει το άλλο δεν βοηθούν καθόλου, εκτός και αν… συμβαίνουν για να δρομολογήσουν εξελίξεις.

Το σίγουρο είναι ένα. Στην παρούσα φάση, η χώρα χρειάζεται πολιτικό μάνατζερ. Με οργανωτικές ικανότητες, να μπορεί να επιλέγει συνεργάτες με εξειδικευμένες γνώσεις, να μπορεί να διαχειρίζεται τη γνώση και τις πολιτικές και όλη του η προσπάθεια να καταλήγει σε ένα και μόνο αποτέλεσμα: στοιχεία εφηρμοσμένης πολιτικής με γνώμονα το συμφέρον των πολιτών. Α! και το κυριότερο: να μην υπολογίζει (πραγματικά) το πολιτικό κόστος και να μην αναλίσκεται σε σύνθετες στρατηγικές αυτοπροστασίας.

Κι ας πέφτει από το ποδήλατο… άντε, κι ας κωπηλατεί μέχρι τελικής πτώσεως. Αυτά μαρτυρούν τουλάχιστον κίνηση, δράση, ζωντάνια, ενέργεια

Standard
ΠΟΛΙΤΙΚΗ

«Χαρισματικές Ηγεσίες» 1

Στην Ελλάδα έχουμε συνηθίσει να μιλάμε πολιτικά μέσω προσώπων. Ό,τι και αν συζητούν οι πολίτες, υπάρχουν πάντα προσωπικές αναφορές σε πράξεις, παραλήψεις και επιτεύγματα – σπανιότερα – του ενός και του άλλου.

gaitisΑυτό συμβαίνει τόσο στην κεντρική εξουσία (νόμος Ταδόπουλου, διάταγμα Δεινόπουλου), όσο και σε τοπικό επίπεδο (επί δημαρχίας Παπαρόπουλου, κ.λπ). Σε αρκετές περιπτώσεις, τα συμπτώματα διακωμωδούν τη λογική μας, παρά τον εκμοντερνισμό των συμβολισμών. Δεν μπορεί να μην έχετε προσέξει τη γελοία πρακτική των δημάρχων να αναγράφουν το έτος κτήσης σε κινητά και ακίνητα, από δημοτικά οχήματα, έως κάδους απορριμάτων.

Οι Έλληνες πάντα ταύτιζαν τις επιτυχημένες πράξεις της πολιτικής με τα πρόσωπα, με ηγέτες χαρισματικούς, οι οποίοι, προσωπικά αναλάμβαναν την ευθύνη να φέρουν σε πέρας την αποστολή τους. Η εθνική πεποίθηση ότι για να υπάρχουν πιθανότητες προόδου της χώρας απαιτείται ο χαρισματικός μπροστάρης ίσως είναι δικαιολογημένη, δεδομένων και των περιπετειών που το ελληνικό έθνος έχει αντιμετωπίσει στην πορεία της ιστορίας. Μπορεί να είμαστε ειδική περίπτωση, αλλά – όλοι μπορούμε να συμφωνήσουμε ότι – σήμερα, στα τέλη της πρώτης δεκαετίας του 21ου αιώνα, αυτή η «μοναδικότητά» μας, ορισμένες φορές μάς κρατά πίσω.

Ένας από τους λόγους είναι ότι οι «χαρισματικοί», που είναι πολύ καλοί «γενικιστές», σπανίως αποδέχονται την ανάγκη εξειδίκευσης κατά την άσκηση της εξουσίας. Στηρίζονται περισσότερο στο ένστικτο και τις έμφυτες ικανότητες και λιγότερο σε επιτελεία με εξειδικευμένα στελέχη, όπου ο καταμερισμός έργου και γνώσης και η ανασύνθεσή τους συμβάλλει στην αριστοποίηση του αποτελέσματος. Εν προκειμένω της εφηρμοσμένης πολιτικής.

Όμως, η πορεία με την όσφρηση και τις ad hoc αξιολογήσεις της πραγματικότητας, μακροχρονίως, δεν οδηγούν σε θετικά αποτελέσματα.  Ειδικά στην περίπτωση της Ελλάδος, η οποία έχει ανάγκη από ριζοσπαστικές παρεμβάσεις σε όλους τους τομείς, από τα μακροοικονομικά έως την καθημερινότητα.

Η «υψηλή πολιτική» δεν είναι και πολύ απαραίτητη σε μία χώρα όπου οι δρόμοι είναι γεμάτοι λακούβες και τα πεζοδρόμια ανήκουν στα μηχανάκια που σφυράν στους πεζούς για να περάσουν. Σε μία χώρα όπου λείπουν βασικά αγαθά, όπως η ατομική και συλλογική ασφάλεια, το δικαίωμα στην υγεία, η ισότητα έναντι στους νόμους και το Κράτος.

Για να αντιμετωπιστούν όμως τα μικρά και τα μεγαλύτερα απαιτείται πραγματική ηγεσία. Σύγχρονη, απαλλαγμένη από διάθεση για αναβλητικότητα, περιστροφές, αδράνεια, δεύτερες σκέψεις και τακτικές αυτοπροστασίας. Στο κάτω-κάτω, γράφαμε προχθες, η ύπαρξη του πολιτικού ηγέτη, πρέπει να κάνει τη ζωή των πολιτών λίγο καλύτερη. Ο ηγέτης χρωστάει στους πολίτες, όχι το αντίστροφο.

Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής αποσύρθηκε από την πολιτική σε ηλικία 88 ετών. Ο ανηψιός του έγινε πρωθυπουργός όταν είχε τα μισά χρόνια του θείου του. Μία τετραετία και ένα έτος μετά δήλωσε ότι «κουράστηκε». Το διακύβευμα όμως για τη χώρα παραμένει.

[συνεχίζεται…]

Standard
ΠΟΛΙΤΙΚΗ

Απλοί πολιτικοί και ηγέτες

Σύμφωνα με τον Άνταμ Σμιθ, τα επιτεύγματα, η δράση του ατόμου σε περιβάλλον ανταγωνισμού ωφελεί το σύνολο. Έτσι, η ομάδα εξυπηρετείται από τις ανεξάρτητες δράσεις των μελών της.

Αυτό ισχύει στην οικονομία μέχρι ενός σημείου. Η πρόσφατη κρίση απέδειξε ότι υπάρχουν όρια που το οικονομικό σύστημα και οι παίκτες του δεν πρέπει να ξεπερνούν.

politiciansΣτην πολιτική όμως, η αρχή δεν (πρέπει να) ισχύει καθόλου. Στη διακυβέρνηση και στον πολιτικό στίβο γενικότερα, ο ανταγωνισμός δεν είναι πάντα ωφέλιμος, ιδιαίτερα σε χώρες όπως η Ελλάδα, όπου το σύστημα υπολείπεται σε πολιτική ωριμότητα. Εδώ, [hello !!] η υπεροχή του ατομικού εις βάρος του συλλογικού είναι ελάττωμα. Ας το αντιληφθούμε επιτέλους!

Οι δρώντες, ως εκπρόσωποι των πολιτών οφείλουν να επικεντρώνονται στο συμφέρον των πολλών. Αυτή είναι η υποχρέωση ιδιαίτερα των πολυσυλλεκτικών κομμάτων που συγκροτούν τον λεγόμενο «δικομματισμό» (στα μικρότερα, με πολύ λιγότερους οπαδούς μπορεί να ισχύσει κάτι άλλο, αρκεί να υπάρξει συνεννόηση). Στην υπηρέτηση του κοινού συμφέροντος εντοπίζεται το νόημα του επαγγέλματος του πολιτικού, ο «λειτουργηματικός» χαρακτήρας του, που αν πλέον υπάρχει, είναι δυσδιάκριτος.

Να γιατί η χώρα δεν έχει την πολυτέλεια να χάνει ευκαιρίες για πραγματική αλλαγή και πρόοδο. Ιδιαίτερα στα ξέφωτα της νεοελληνικής πολιτικής ιστορίας, όπως το 2004, όταν μία παράξενη νομοτέλεια οδήγησε την τότε «νέα διακυβέρνηση» μπροστά σε ευρύτερη συναίνεση, που έφθανε στα όρια της συλλογικής ψυχικής ανάτασης (Ολυμπιακοί, νίκη στο Euro, κ.λπ.). Ήταν μία ατμόσφαιρα, η οποία όπως λέει η σημερινή νεολαία «δεν υπήρχε» (ήταν απίστευτη).

Σε τέτοιες περιπτώσεις αναμένεις ότι, ο πραγματικός ηγέτης, ο πολιτικός που ανέλαβε να κάνει πράξη την αλλαγή που υποσχέθηκε, θα προχωρήσει μπροστά, με ένταση, με σιγουριά, «σίγουρος για την ορθότητα των επιλογών του». Με δράσεις ριζοσπαστικές, χωρίς περιστροφές, χωρίς δεύτερες σκέψεις, που απορρέουν από κρυφές μικρο-έρευνες κοινής γνώμης με γνώμονα την αυτοπροστασία. Ο ηγέτης φέρνει γρήγορα αποτελέσματα και ανταμοίβει τους πολίτες για τη διάθεση που επέδειξαν προς το πρόσωπό του. Στο κάτω-κάτω, με την ύπαρξή του, κάνει τη ζωή των πολιτών λίγο καλύτερη.

Αλλιώς, το αβίαστο (δικαιολογημένο) συμπέρασμα όλων είναι ότι οι πολιτικοί δρουν μόνο για τον εαυτό τους, προς ίδιο όφελος. Αυτό δηλαδή που συνέβη και – δυστυχώς – συνεχίζει να συμβαίνει στην Ελλάδα. Σε αυτά προστίθονται και οι κλασικές αναστολές του επαγγέλματος, που έχουν να κάνουν με τις πελατειακές σχέσεις, τις «εξυπηρετήσεις»-ρουσφέτια (μικρά ή μεγάλα), όλα αυτά που συνθέτουν τα «εφόδια» για την ώρα εκείνη που θα χρειαστεί να «κατέβει στον λαό» και να ζητήσει εκ νέου τη ψήφο.

Και πάει λέγοντας. Αυτός ο φαύλος κύκλος δεν πρόκειται να διακοπεί στη χώρα μας, εκτός αν κάποιος αποφασίσει να κάνει ριζοσπαστικές αλλαγές, τομές και πραγματικές μεταρρυθμίσεις. Και υπόψιν, τα αυτονότητα, η δράση που απορρέει από την κοινή λογική, το ορθό κρατικό μάνατζμεντ δεν είναι μεταρρύθμιση. Είναι αυτό που οφείλει να κάνει το Κράτος σε κάθε περίπτωση. Για να μην ξεχνιόμαστε και μεταρρυθμίζουμε ανεξέλεγκτα… Είναι και καλοκαίρι…

Standard